On the black hill

  • Written by: Johan Atsma
  • Written on: 3 oktober 2016
Book cover
  • Bruce Chatwin
  • roman
  • Llanthony

Wales, in het zuidwesten van Engeland, heeft zijn eigen taal en een imago van eigenzinnigheid in een landschap dat er vanaf de kaart in ieder geval nogal leeg uitziet met slechts een enkele grote stad aan de zuidkust. Dat leek ons wel wat als reisdoel. Niet gedraald en de boot van Hoek van Holland naar Harwich geboekt en in de droogste maand van het jaar, dat is Juli,  op stap. Want je gaat naar Engeland, daar kun je een bui of twee verwachten.

Na een omtrekkende beweging rondom Londen vanuit Harwich en het passeren van de Severn Bridge, die wat mij betreft wedijvert met de beroemde Golden Gate bridge in San Francisco komen we aan in Llanthony, een aantal huizen in de buurt van wat eens een Kathedraal was maar nu een ruine is, zoals ruines mooi kunnen zijn. Llanthony ligt in Brecon Beacons National Park, waar schapen de dienst uitmaken, Pony’s wild rondlopen en het weer wisselend is. In de dalen is het land bewerkt en kun je niet over de heggen heenkijken, bovenin is het groen, onbeheerd en van iedereen. Daar lopen de pony’s, een paar avontuurlijk ingestelde schapen en een enkele wandelaar. Van beneden af zie je  groene, rond geslepen bergtoppen die bovenop een enorme hoogvlakte van heide  en gras herbergen.

Ter voorbereiding had ik ‘On the Black Hill’ van Bruce Chatwin gekocht en een week voor vertrek begon ik te lezen. Het boek speelt zich af in Wales alwaar zich daadwerkelijk een Black Hill bevindt in de Brecon Beacons. Dat leek me voor Locatielezen dus een prima uitgangspunt. Bruce Chatwin maakte eind 70’er jaren internationaal faam met zijn debuut  ‘In Patagonia’.  Een reisboek over zijn belevenissen in een onherbergzaam oord in Zuid Amerika dat toendertijd nauwelijks bekendheid genoot. Ik las het met veel plezier, dat weet ik nog maar vraag me niets over de inhoud. Dus toen ik op zoek ging naar literatuur met als standplaats Wales en ik op Bruce Chatwin stuitte aarzelde ik niet.  ‘On the Black Hill ’is geschreven in 1982, is fictie en doorloopt  een groot deel van de twintigste eeuw aan de hand van de levensgeschiedenis van een Welshman, zijn huwelijk en vooral het leven van zijn tweelingzonen tot in de jaren ’70.

Ruig is het daarboven, zeker als het mist. Maar boven vind je geen boer, die zitten allemaal beneden in verspreid gelegen boerderijen tussen nette landerijen. Zo is het in ieder geval in de Vale of Ewyas in het hart van de Black Mountains alwaar we ons nu bevinden op een primitieve  camping en ik kijk omhoog. Daar ergens op een heuvel woonde dus ook Amos Jones, de aanvankelijke hoofdpersoon en later vader van Benjamin en Lewis Jones die de uiteindelijke hoofdpersonen blijken te zijn van ‘On the Black hill’. Maar eigenlijk is de boerengemeenschap de hoofdpersoon van het boek. Er passeren verschillende met bijnamen getooide mensen de revue, elk met hun eigenaardigheden . Een gemeenschap van zonderlingen, niemand uitgezonderd. Gaandeweg het lezen bekruipt mij het gevoel dat ik een streekroman aan het lezen ben. Dat is dus geen literatuur, zegt  het rode licht dat dan aangaat. Zo heb ik dat ooit geleerd. Maar wat is nou het verschil?

De flaptekst zegt dat het een elegant geschreven verhaal is over een identieke tweeling die opgroeit in landelijk Wales en nooit het ouderlijk huis verlaat. Chatwin gebruikt het verhaal om grotere vragen van het menselijk bestaan te belichten, staat er ook. Maar ik zit met die term Streekroman. Mis ik iets? Ondertussen kampeer ik op locatie, hoor ik tot nu toe geen Welsh om me heen, hooguit wat plat engels in de kroeg, zoals dat ook fonetisch in Chatwin’s boek wordt gebruikt. Een zonderling zie ik in de kroeg onderaan de ruine. Naar mijn idee een hulpje van de schapenboer die tevens de camping runt. Het is een lange man, hij lijkt in het gezelschap te zijn van de eigenaar van de schapenboerderij, drinkt stil zijn Ale en scant de omgeving met zijn ogen. De boer vereert de kroeg met het gezelschap van zijn oude moeder die zich voortbeweegt met een prachtig bewerkte wandelstok. Daarmee laat ze zien tot welke sociale klasse ze behoort. Ze hoeft niet op een paar centen te letten. Deboerenknecht verlaat de kroeg wat me doet twijfelen of hij eigenlijk wel bij het gezelschap hoort. Hij heeft geen woord gezegd.

‘On the Black Hill’ gaat ook over rangen en standen, de onmogelijkheid om je daaraan te ontrekken. Het gaat over het leven in een gemeenschap waarbij de buren mogelijk ook je concurrenten in boerenzaken zijn. Het gaat over het leven in een streek zonder een kern, waar iedereen elkaar kent maar waar er ook afstand is tot iedereen. Onze schapenboer moppert erover dat de boerenburen aan de overkant hem niet hebben ingelicht over het lawaaiige feest op hun terrein. Zijn campinggasten komen er voor de rust, zegt hij.  De armoede in de streek is verdwenen, er wonen nu ook mensen voor hun plezier in prachtige cottages en er komen een paar toeristen op het natuurschoon af. Toch vermoed ik, maar dat kan ik niet aantonen, dat de sfeer die Bruce Chatwin schetst niet geheel verdwenen is. Het boerenland met zijn vele schapen heeft het nog steeds voor het zeggen.

Het begrip Streekroman laat me intussen niet los. Is ‘On the Black Hill’ nou een elegant geschreven  verhaal dat de grotere vragen van het menselijk bestaan behandeld? Dit boek zet voor mij vooral het vraagstuk over wat nou eigenlijk literatuur is weer eens op scherp. Er zitten vooral veel zinnen met mooie woorden in maar het verhaal brengt me niet op de plaats van handeling en zet mij niet in vuur en vlam. De ontwikkelingen kabbelen voort en waarom er nou voor een wonderlijke tweeling als hoofdpersoon is gekozen? In die tijd was er in de psychologische literatuur wel veel reuring rondom het verschijnsel eeneiige tweeling. Was dat wellicht een aanleiding die we ruim 30 jaar later niet meer zo kunnen plaatsen?

Brue Chatwin was ook societyfiguur.  Zijn reisboeken droegen in niet geringe mate bij tot zijn roem. Tijdens de herdenkingsdienst na zijn jonge overlijden alwaar tout London aanwezig was,  kreeg Salmon Rushie ter plaatse te horen dat er een fatwa over hem was uitgeroepen, dat lees je in allerlei stukjes die gaan over Chatwin. Is hij misschien wat overschat?

Later in de week bezoeken we Hay on Wye, een plaats in de buurt bekend om zijn vele boekantiquariaten. Ik koop er de Collected  Poems van Dylan Thomas. Een Welshman. Kijken of ik Wales bij hem kan beleven. Bij Chatwin is het me niet overkomen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *