Berlijn Alexanderplatz

  • Written by: Johan Atsma
  • Written on: 7 juli 2016
Book cover
  • Alfred Doblin
  • Roman
  • Berlijn

De hoge uitzichttoren met de zilveren bol is beeldbepalend voor Berlijn, dat hebben de Ossies toch maar mooi voor elkaar gekregen. Hij staat vlakbij Alexanderplatz, tegenwoordig een drukbezochte leegte met flankerende winkels. Alfred Doblin’ s Alexanderplatz bestaat slechts in lang vervlogen tijden, ik heb geen idee hoe dat er ooit uitzag. Berlijn heden ten dage leeft, voor als je er oog voor hebt, zijn verleden in allerlei vormen, soms goed zichtbaar, soms verstopt, vaak verdwenen, soms met de kogelgaten er nog in. Berlijn vergt het nodige historisch besef want zonder toelichting is het een verwarrende metropool met een paar trekpleisters zonder logisch verband.

 

Ik was er tweemaal eerder. Ooit in 1979, kort op doorreis vanuit Polen terug naar Amsterdam. De muur stond fier overeind, checkpoint Charlie en de Vopo’s waren eng en het worstenbroodje in Oost Berlijn was belachelijk goedkoop. Helaas was er verder niets te krijgen. Het DDR parlementsgebouw stond trots te spiegelen en binnen frappeerden de enorme sociaal realistische schilderijen, tapijten op de vloer en lederen zitbanken. Het werd voor mij duidelijk dat het oude Berlijn in Oost te vinden was. West Berlijn vond ik non-descript modern en saai. Alleen de Ged√§chtniskirche gaf een hint van het oude Berlijn. In 1984 was ik er weer. Een paar dagen in oktober, een maand later brak de muur. Ook toen was ik bij checkpoint Charlie met mijn vriendin, haar neef en zijn collectebus van amnesty achterin zijn auto. Het waren zeer gestreste tijden en de collectebus was voldoende voor een verhoor en een weigering de grens over te gaan.

Rond de Rijksdag of in die buurt zoals ik me nu herinner, lag een groot braakliggend terrein. Daar lag schamele handel in het gras van Polen die de grens wel over konden en vast ook wat arme West-Duitsers die wat wilden verdienen. Daar zal Franz zeker tussen hebben gestaan. De huidige Alexanderplatz zal het zonder Franz Biberkopf moeten doen, zijn tijden zijn lang voorbij. Een plek voor het uitstallen van schamele handel: sigaretten, tweedehands rommel, kwam ik niet meer tegen. Het zal er vast wel zijn nog, ergens. Het lezen van het boek van Alfred Doblin ter plekke brengt hem niet terug.

 

 

Franz zie je niet weerspiegeld in de vele glazen gevels en ook niet aan de voet van splinternieuwe architectuur. Of kun je misschien door de literaire romantiek die je je als lezer oplegt, heen kijken… De enige straathandel die ik wel aantref is een tafel vol boeken van L. Ron Hubbard, met blijde scientologiegezichten erbij.

 

 

De goedkoopte van Alexanderplatz maar ook de rijkdom van de Kurfurstendam geeft Berlijn zijn gezicht, het is een wervelende moderne stad geworden die met zijn rijkdom pronkt. Misschien voel ik Biberkopf nog in de negorij die soms vanuit de S bahn zichtbaar is. Maar ook dat is dan toch vooral te danken aan de voormalige DDR. Ook daar heeft Franz part noch deel aan gehad. Wellicht kun je hem daar nog vermoeden. In de grote woonkazernes die dienst doen als illustratie van uitzichtloosheid en dapper doorleven voor vele DDR burgers in de jaren zeventig en tachtig. Daar vond misschien een vergelijkbare worsteling met het leven plaats. Of ben ik nu nog steeds aan het romantiseren.

 
Overigens is het boek blijvend een aanrader, prachtige taal in een bijzondere structuur. Ik lees aanvankelijk mijn oude Nederlandse vertaling als ik in Berlijn ben. Mijn Duits is niet goed genoeg om de oorspronkelijke versie te lezen, helaas….. Er is sinds kort een nieuwe en zeer sprankelende vertaling die ik nu lees: wat is het een prachtig boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *